|
|
|
Współpraca w ramach zapobiegania przestępczości przeciwko środowisku
Rada Europy uznała, że wobec przestępczości przeciwko środowisku, która może wywołać nieodwracalne szkody w ekosystemach, czy zdrowiu ludzi, priorytetowo należy traktować współpracę międzynarodową. Szkody te wykraczają bowiem często poza granice krajów a ich negatywne oddziaływanie jest długoterminowe. Wspólnota międzynarodowa odpowiedziała na takie zagrożenia m.in. w trakcie VIII kongresu na rzecz zapobiegania przestępczości i postępowania z przestępcami, który odbył się w Hawanie na Kubie w 1990 roku. Podkreślono wówczas znaczenie nałożenia ścisłych kontroli na zorganizowaną działalność przestępczą zagrażającą środowisku. W rezolucji "Rola prawa karnego w ochronie przyrody i środowiska", państwa zostały ponaglone do zaktualizowania swojego ustawodawstwa karnego w celu wypracowania efektywnej odpowiedzi na powyższe niebezpieczeństwa. Zgromadzenie Ogólne (ONZ) zauważyło jednak, że pomimo wysiłków podjętych przez różne organizacje międzynarodowe w tym Radę Europy , Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, Unię Europejską - transgraniczna współpraca policyjna i sądowa w sprawach z zakresu przestępczości ekonomicznej i środowiskowej stale spotyka się ze znacznymi trudnościami, szczególnie w zakresie stosowania nowoczesnych technik dochodzeniowych czy ujawniania poufnych informacji. Uznano, że wydajna współpraca policyjna i sądowa w tych obszarach będzie zależała właśnie od dostępu do informacji i dowodów uzyskanych za pomocą nowoczesnych technik dochodzeniowych. Na płaszczyźnie UE w kwestii współpracy w zakresie spraw wewnętrznych oraz sprawiedliwości niezwykle istotne znaczenie miały postanowienia Rady Europejskiej z Tampere (1999) określane jako kamienie milowe. Wezwano w nich między innymi państwa członkowskie UE do ratyfikacji unijnych konwencji ekstradycyjnych, a także do przeciwdziałania przestępczości poprzez intensyfikację działań prewencyjnych, harmonizację ustawodawstw karnych w dziedzinie handlu narkotykami, handlu ludźmi i przestępstw przeciwko środowisku. Zdecydowano też o utworzeniu Eurojust - Europejskiego Zespołu Współpracy Sądowej (2001). Organ ten złożony jest z prokuratorów, sędziów i funkcjonariuszy policji, i koordynuje prowadzone w kilku państwach członkowskich dochodzenia w sprawie poważniejszych przestępstw (zgodnie z art. 4 Decyzji zakres jego kompetencji obejmuje przestępstwa przeciwko środowisku). W procesie zmierzającym do rozwijania i usprawnienia współpracy międzyrządowej o charakterze horyzontalnym należy odnotować także pojawienie się innych instytucji mających z założenia ułatwiać współpracę policyjną bądź sądową, takich jak Europol (jego zadania koncentrują się głównie na przepływie informacji pomiędzy państwami członkowskimi) czy Europejska Sieć Sądowa.  fot. Rafał Kurczewski Egzekucja prawa w zakresie przestępstw przeciwko rodzimym i obcym gatunkom dzikiej fauny i flory Współpraca międzynarodowa powinna skupiać się na słabych punktach łańcucha dostaw - dotyczy to w szczególności takich towarów jak zagrożone gatunki, drzewo i ryby, w przypadku których ochrona siedliska (łowiska) jest kluczowa. Niestety karanie ludzi na samym końcu łańcucha rzadko pomaga w uniknięciu lub naprawieniu szkody środowiskowej. Dlatego też konieczne są działania na rzecz rozwoju, który umożliwi państwom eksportu ponoszenie ciężaru zarządzania wspólnymi dobrami. Z drugiej strony niezbędne jest uświadomienie szkód, jakie powodują nabywcy okazów gatunków zagrożonych wyginięciem. Próby wdrażania multilateralnych umów środowiskowych będą skuteczne jedynie w przypadku gdy każde państwo w reżimie zarządzania efektywnie implementuje i egzekwuje uzgodnione kontrole oraz gdy państwa, które starają się obejść umowy nie będą w stanie czerpać korzyści z naruszeń. Wspólne wyzwania i problemy, które mogą utrudniać skarżenie i sankcjonowanie przestępstw przeciwko dzikiej przyrodzie oraz stosowne rozwiązania i zalecenia sformułowano w sprawozdaniu z "Międzynarodowych warsztatów ekspertów na temat wdrażania kontroli handlu dziką przyrodą w Europie Środkowej i Wschodniej (Budapeszt 3-4 czerwca 2004). Państwa często zobowiązują się do określonych kontroli, ale mimo to nie ustanawiają odpowiedniego prawa lub nie przyznają wystarczających funduszy na skuteczne wdrażanie odpowiednich regulacji. Zdarza się, że odpowiedzialność za implementację nałożona zostaje na instytucję, która jest już przeciążona pracą. Nawet gdy przepisy są odpowiednie, brak zasobów może sparaliżować próby kontroli międzynarodowej przestępczości przeciwko środowisku. Powstaje pytanie czy służby kontrolujące granice będą kiedykolwiek wystarczające, biorąc pod uwagę wzrastającą ilość towarów i liczbę osób będących w tranzycie. W tej sytuacji konieczne staje się oparcie systemu egzekucji prawa nie tylko na kontroli przewozów przez granicę państwa (w obecnej sytuacji przez wschodnią granicę Polski stanowiącą również granicę Unii Europejskiej), ale także na inspekcjach wewnątrzkrajowych obejmujących:
W przypadku Polski to Ministerstwo Środowiska jako Organ Administracyjny jest odpowiedzialne w zakresie swoich kompetencji za wdrażanie przepisów związanych z kontrolą obrotu gatunkami zagrożonymi wyginięciem. W najbliższym czasie powinno ono powołać forum koordynacji dające podstawę do właściwego funkcjonowania międzyinstytucjonalnego systemu kontroli (konieczność powołania forum wynika z art. 13 pkt. 1 b Rozporządzenia Rady (WE) 338/97 oraz praktyki państw UE). System ten powinien obejmować przedstawicieli administracji rządowej (Ministerstwo Środowiska, Policja, Służba Celna, Inspekcja Weterynaryjna) oraz organizacji społecznych. Celem nadrzędnym forum powinno być wspieranie powyższych służb i organów poprzez organizację regularnych szkoleń i spotkań, działalność informacyjną, wydawanie biuletynu i wytycznych. Podczas pierwszych spotkań należy ustalić przede wszystkim takie kwestie jak: prawne, finansowe i personalne formy oraz możliwości współpracy, a także zakres, charakter i warunki współpracy (czyli model współpracy). Za przykład może służyć brytyjskie "Partnerstwo na rzecz zwalczania przestępstw przeciwko dzikiej przyrodzie". Według danych Interpolu, międzynarodowy przemyt roślin i zwierząt przynosi w skali światowej zyski o wartości 6 miliardów dolarów rocznie - porównywalne do przychodów z handlu narkotykami i bronią. Egzekucja prawa w zakresie transgranicznego przemieszczania odpadów Współpraca krajowa - grupy robocze ds. odpadów niebezpiecznych Grupy robocze są skutecznym i wydajnym sposobem przeciwdziałania działalności przestępczej i ścigania jej na określonym obszarze geograficznym, w określonym regionie lub na przejściu granicznym. Członkowie grupy roboczej ds. odpadów niebezpiecznych mogą reprezentować kraje, regiony lub okręgi, w których odpady niebezpieczne są wytwarzane, transportowane, usuwane lub porzucane. Ogólnie rzecz biorąc grupa robocza stanowi zespół przedstawicieli różnych instytucji posiadających wspólny cel. Jego strategia polega na koordynowaniu działalności wielu instytucji dysponujących odpowiednimi informacjami, wiedzą fachową i zakresem kompetencji. Grupa robocza ds. odpadów niebezpiecznych może się składać z przedstawicieli służby celnej (funkcjonariuszy, inspektorów, specjalistów ds. informacji handlowej), organów ds. ochrony środowiska, organów policyjnych na poziomie krajowym, regionalnym lub lokalnym, osób z doświadczeniem w zakresie nadzoru i ścigania w dziedzinie odpadów niebezpiecznych oraz innych osób dysponujących odpowiednimi informacjami lub kompetencjami odnośnie do przemieszczania odpadów. W miarę możliwości w działalność grup roboczych powinni być zaangażowani specjaliści ds. nadzoru elektronicznego, medycyny sądowej, podatków, komputerów i przetwarzania danych. Grupa robocza powinna mieć możliwie prostą strukturę i składać się z przedstawicieli każdej z instytucji uczestniczących oraz przewodniczącego. Ze względu na to, że każda z zaangażowanych instytucji chce odnieść jakąś korzyść z uczestnictwa w grupie roboczej, obowiązkiem przewodniczącego jest zaznajomienie się z potrzebami i interesami tych instytucji. Członkowie grupy roboczej mogą być wyznaczani przez poszczególne instytucje, podczas gdy przewodniczącego wybierają zwykle członkowie zespołu lub wyznaczające ich instytucje. Cała grupa robocza powinna się spotykać co najmniej raz w miesiącu i obradować w oparciu o porządek spotkania. Cele wszelkich grup roboczych ds. odpadów niebezpiecznych powinny uwzględniać cele wskazane w niniejszym opracowaniu oraz inne cele dyktowane przez sytuację. Powinny być one osiągalne i cieszyć się poparciem wszystkich uczestników grupy roboczej. Głównym celem grupy roboczej ds. odpadów niebezpiecznych jest wytwarzanie i wymiana informacji między instytucjami prowadzących do wykrywania i wszczynania śledztwa w większej liczbie spraw nielegalnego przemytu niż mogłaby to zrobić pojedyncza instytucja, ponieważ grupa robocza jako całość dysponuje o wiele większymi zasobami, zakresem kompetencji, potencjałem i personelem. Ma to szczególne znaczenie dla krajów i regionów, w których środki na badania związane z ochroną środowiska są skromne. W wykrywaniu nielegalnego obrotu grupy robocze zbierają i porządkują informacje otrzymywane od służb celnych i porównują je z informacjami otrzymywanymi z instytucji zajmujących się ochroną środowiska, policji, straży pożarnej i innych służb. Określają one cele w zakresie egzekwowania prawa i priorytety w zależności od powagi przestępstw, ich powszechności i potrzeb uczestników grupy. Mogą one przygotowywać bazę informacji handlowych i operacyjnych dotyczących znanych wytwórców, przewoźników i miejsc usuwania, jak również przypadki nielegalnego przewozu i innych przestępstw związanych z odpadami niebezpiecznymi. W ten sposób grupy robocze mogą dokumentować tendencje w działalności nielegalnej, określać schematy przemytu, dokonywać wymiany informacji dotyczących wspólnych akcji podejmowanych przez przemytników oraz efektywnie szkolić inne instytucje we wspólnym wykrywaniu, prowadzeniu śledztw i przeciwdziałaniu przemytowi odpadów niebezpiecznych. Powinny również zapewnić, aby ich członkowie współpracowali w badaniu rozpoznanych przypadków nielegalnego obrotu, wykonywaniu nakazów przeszukania i pociąganiu do odpowiedzialności osób i firm. Współpraca międzynarodowa na rzecz wykrywania przestępstw Współpraca międzynarodowa na rzecz wykrywania nielegalnego obrotu odpadów niebezpiecznych i innych oraz przeciwdziałania mu stanowi bardzo ważny element realizacji Konwencji Bazylejskiej. Kompetentne władze państw importujących i eksportujących będących partnerami handlowymi w zakresie przemieszczania odpadów powinny ustanowić odpowiednie płaszczyzny komunikacji, nie tylko w zakresie zgodności z procedurami zawiadamiania i wydawania zgody ustanowionymi przez Konwencję Bazylejską, ale również w odniesieniu do wykrytego lub potencjalnego obrotu nielegalnego. W odniesieniu do tego ostatniego problemu, odpowiednie kompetencje powinny zostać przekazane odpowiednim instytucjom wykonawczym. W 2000 r. Światowa Organizacja Ceł (WCO) zainicjowała platformę współpracy zwaną Customs Enforcement Network (CEN - Sieć Współpracy Celnej). Celem tej sieci jest nawiązanie współpracy między wszystkimi organami celnymi w zakresie egzekwowania prawa oraz ustanowienie wspólnej bazy danych i systemu referencyjnego. Krajowa administracja celna powinna współpracować z CEN za pośrednictwem Krajowego Punktu Kontaktowego WCO i, co równie ważne, wnosić wkład do dalszego rozwoju CEN. Cennym narzędziem współpracy międzynarodowej może być również Regionalny Zespół Wymiany Informacji Celnej (ang. RILO). Więcej informacji o mechanizmach WCO znajduje się na stronie internetowej www.wcoomd.org Na stroniej tej znajdują się również łącza do stron służb celnych poszczególnych krajów. Kolejną platformą współpracy międzynarodowej są Krajowe Biura Centralne Interpolu. Ten rodzaj współpracy ma szczególne znaczenie w wypadku szczegółowych dochodzeń obejmujących ściganie osób zamieszkałych i firm mających siedzibę w różnych krajach. Więcej informacji o płaszczyznach współpracy w ramach Interpolu można znaleźć na stronie internetowej www.interpol.int Na stroniej tej znajdują się również łącza do organów ścigania i innych instytucji publicznych, w tym służb celnych poszczególnych krajów. Grupa robocza ds. międzynarodowego obrotu odpadami niebezpiecznymi Największą zaletą wszelkich grup roboczych skupiających pochodzące z sąsiadujących krajów instytucje o jednorodnych funkcjach jest koncentracja głębokiej wiedzy fachowej w pojedynczej jednostce operacyjnej. Zbieranie informacji operacyjnych z różnych krajów jest szczególnie owocne w ramach grupy roboczej ds. transgranicznego przemieszczania odpadów niebezpiecznych. Zdolność do współpracy, koordynowania i egzekwowania prawa dotyczącego odpadów w skali międzynarodowej ma kluczowe znaczenie w wykrywaniu i ściganiu przemytników. Przemytnicy wykorzystują częsty brak regularnej komunikacji między instytucjami po obu stronach granicy. Wymiana informacji operacyjnych i innych w połączeniu z działaniami operacyjnymi i dochodzeniami daje organom ścigania poważne atuty w karaniu podmiotów łamiących prawo po obu stronach granicy lub między portami oddalonymi od siebie o tysiące mil. Grupa rebocza Exodus Asia W ostatnich latach w odpowiedzi na przemyt odpadów niebezpiecznych powstało kilka międzynarodowych grup roboczych. Na przykład władze chińskie ścigały pewną osobę za nielegalny import ze Stanów Zjednoczonych odpadów niebezpiecznych wymieszanych z makulaturą przeznaczoną do recyklingu w Chinach. Inspektorat ochrony środowiska Stanów Zjedoczonych współpracował w tym dochodzeniu przeciwko tej osobie, która była obywatelem Stanów Zjednoczonych i należącej do niego firmie z siedzibą w Kaliforni. Duża część komunikacji między chińskimi a amerykańskimi organami ścigania odbywała się za pośrednictwem Interpolu, którego kanały wykorzystywano do komunikacji policyjnej między tymi państwami. Informacje wymieniano bezpośrednio między państwowymi i samorządowymi organami porządku publicznego. Władze chińskie skazały tę osobę na 10 lat więzienia, a 238 ton odpadów fałszywie oznakowanych jako makulatura przetransportowano z powrotem do Kaliforni. Międzynarodowe nagłośnienie tej sprawy oraz sankcje kryminalne służyły jako element odstraszający. Handlowcy sprzedający makulaturę podjęli dodatkowe kroki w celu zapewnienia, że ich ładunki są zgodne z prawem ochrony środowiska. Władze chińskie podały w oparciu o wyrywkową inspekcję przeprowadzoną przez funkjconariuszy celnych, że po tym przypadku mniej niż 1% odpadów importowanych do Chin nie spełniało wymogów. Ponadto władze Stanów Zjednoczonych uznały, że istnieje potrzeba lepszej koordynacji działań władz stanowych, lokalnych i federalnych w egzekwowaniu prawa dotyczącego eksportu odpadów przeznaczonych do przetworzenia, szczególnie odpadów kierowanych do Chin i inych części Azji. Stany Zjednoczone ustanowiły grupę roboczą nazwaną Exodus Asia składającą się z funkcjonariuszy celnych, inspektorów i specjalistów ds. informacji, inspektorów kryminalnych Agencji Ochrony Środowiska, przedstawicieli stanowych i lokalnych władz nadzorczych i inspektorów nadzoru związanych z organami ścigania i urzędami celnymi w portach azjatyckich. Istnieje wiele przykładów owocnej współpracy grup roboczych ds. przemytu odpadów niebezpiecznych, która zazwyczaj koncentruje się na przejściach granicznych i uczęszczanych szlakach przemytu odpadów lub innymi substancji. |
 |
 |
| 2007 © REC Polska |
